penetapan 168 orang PENGUASA PRIBUMI UTAMA Nusantara. Dokumen Hindia Belanda 1871

Penetapan 168  orang PENGUASA PRIBUMI  UTAMA  Nusantara

Sumber  :  Dokumen Hinda  Belanda  tahun 1871

Tahun 1871 : Tahun ini merupakan masa yang sangat penting dalam sejarah kolonial karena:

• Berlakunya UU Agraria 1870 (Agrarische Wet): Setahun sebelum 1871, Belanda mulai menghapus sistem Tanam Paksa (Cultuurstelsel) dan membuka keran bagi modal swasta asing untuk masuk ke Hindia Belanda.
• Era Liberal: Tahun 1871 adalah puncak dari dimulainya era liberal, di mana perkebunan besar (seperti kopi, gula, dan tembakau) mulai dikelola oleh perusahaan swasta, bukan lagi monopoli pemerintah atau kongsi dagang seperti VOC.

 

Berikut adalah daftar nama-nama kerajaan, wilayah kekuasaan, atau kadipaten yang disebutkan dalam seluruh dokumen tersebut, disusun secara sistematis berdasarkan pengelompokan wilayahnya:

 

I. Jawa

1. Soerakarta (Surakarta)
2. Djokjakarta (Yogyakarta)
3. Mangkunegaran (Soerakarta)
4. Pakualaman (Djokjakarta)
5. Soemenep (Sumenep)
6. Bankalan (Bangkalan)

 

II. Sumatra & Kepulauan Riau

7. Lingga & Riouw (Riau)
8. Djambi (Jambi)
9. Siak Sri Indrapoera
10. Indragiri
11. Reteh
12. Panei
13. Kota Pinang
14. Kwaloe & Lidoeng (Kualu dan Ledong)
15. Serdang
16. Deli
17. Lankat & Temiang (Langkat dan Tamiang)
18. Bila

---

III. Kalimantan (Borneo)

19. Sambas
20. Mampawa (Mempawah)
21. Pontianak
22. Landak
23. Tajan (Tayan)
24. Meliouw (Meliau)
25. Sangouw (Sanggau)
26. Sekadouw (Sekadau)
27. Sintang
28. Silat
29. Soehaid
30. Salimbouw (Selimbau)
31. Piasa
32. Djonkong (Jongkong)
33. Boenoet (Bunut)
34. Koeboe (Kubu)
35. Soekadana (Sukadana)
36. Karimata-eilanden (Kepulauan Karimata)
37. Simpang
38. Matan
39. Koetei (Kutai)
40. Pasir
41. Sambaliong (Sambaliung)
42. Goenoeng Taboer (Gunung Tabur)
43. Boeloengan (Bulungan)
44. Pegatan & Koesan
45. Kotaringin (Kotawaringin)

 

IV. Sulawesi & Sekitarnya

46. Bolang Mongondo (Bolaang Mongondow)
47. Bolang Oeki (Bolaang Uki)
48. Bintaoena (Bintauna)
49. Bolang Itang
50. Kaidipang
51. Bwool (Buol)
52. Gorontalo
53. Limbotto (Limboto)
54. Bone
55. Atinggola
56. Boalemo
57. Moeton (Moutong)
58. Parigi
59. Taboekan (Tabukan)
60. Taroena (Taruna)
61. Kandar-Siauw (Siau)
62. Kandar
63. Manganitoe (Manganitu)
64. Tagoelanda (Tagulandang)
65. Goa (Gowa)
66. Sidenring (Sidenreng)
67. Sawito
68. Soep (Suppa)
69. Rapang (Rappang)
70. Alietta (Alitta)
71. Pamana (Wadjo)
72. Maiwa
73. Enrekang
74. Doeri (Duri)
75. Batoe-Lappa (Batu Lappa)
76. Kassa
77. Padjoeng (Luwu/Loehoe)
78. Soppeng
79. Binamoe (Binamu)
80. Bangkala
81. Balangnipa
82. Binoeang (Binuang)
83. Sendana
84. Banggae
85. Tjenrana (Cenrana)
86. Malunda

 

V. Maluku & Nusa Tenggara

87. Ternate
88. Tidore
89. Batjan (Bacan)
90. Koepang (Kupang)
91. Tonai
92. Amabi
93. Amarassi (Amarasi)
94. Amanoebang (Amanuban)
95. Sonnebait
96. Amfoang (Sorbian)
97. Ambenoe (Ambenu)
98. Tabenoe
99. Waiwiko (Waihale) & Dirma
100. Lamakene
101. Fialarang
102. Djenilo
103. Lidak
104. Harneno
105. Naitimoe
106. Biboki
107. Lakekoen
108. Silawang
109. Mandeo
110. Insana
111. Maukatar
112. Manoebait
113. Dela (Roti)
114. O Enale (Roti)
115. Thi (Roti)
116. Denka (Roti)
117. Lelain (Roti)
118. Baä (Roti)
119. Loleh (Roti)
120. Termanoh (Roti)
121. Kekah (Roti)
122. Talaë (Roti)
123. Oëpao (Roti)
124. Ringgau (Roti)
125. Bilba (Roti)
126. Dioe (Roti)
127. Lelenoek (Roti)
128. Bokai (Roti)
129. Landoe (Roti)
130. Korbafo (Roti)
131. Daoh (Roti)
132. Timoe (Sabu/Sawoe)
133. Sebah (Sabu/Sawoe)
134. Liae (Sabu/Sawoe)
135. Menia (Sabu/Sawoe)
136. Randjoeua (Sabu/Sawoe)
137. Mesara (Sabu/Sawoe)
138. Larantoeka (Larantuka)
139. Endeh (Ende)
140. Lawajong (Solor)
141. Lawakera (Solor)
142. Adenara (Adonara)
143. Lamahala
144. Tarong
145. Barnoesa (Pantar)
146. Blagar (Pantar)
147. Pandai (Pantar)
148. Alor
149. Koewi
150. Tioe Pokko
151. Kambera, Lamboenopo, Endatar & Balakapedo (Sumba)
152. Taimanok & Samparingo (Sumba)
153. Kadoembo, Kamato & Kadesan (Sumba)
154. Palmedo, Leina, Mengommong, Prikambira, Oewindali & Baitoeli (Sumba)
155. Kamata, Tengedo, Kalemba & Samboeha (Sumba)
156. Momboromeri, Tanah Kadoengoen & Palindi (Sumba)
157. Menjili, Sobi, Manosewani & Pilowato (Sumba)
158. Talolea (Sumba)

 

VI. Bali & Lombok

159. Kloenkoeng (Klungkung)
160. Gianjar (Gianyar)
161. Badoeng (Badung/Denpasar)
162. Mengoei (Mengwi)
163. Tabanan
164. Bangli
165. Boeleleng (Buleleng)
166. Djembrana (Jembrana)
167. Selaparang (Lombok)
168. Karang-asem (Karangasem)

 

Jawa _ Madura

• Pakoe Boewono Senopati Ingalogo Ngabdoer Rahman Sajidin Panoto-gomo de IXde, Soesoehoenan van Soerakarta, kommandeur der orde van den Nederlandschen Leeuw — 27 jan. 1862
  
  
  
• Amenkoe Boewono Senopati Ingalogo Ngabdoer Rahman Sajidin Panoto-gomo Kalifatoellah de VIde, Sultan van Djokjakarta, kommandeur der orde van den Nederlandschen Leeuw — 5 julij 1855
  
  
  
• Pangeran Adipati Arjo Mankoe Nagoro de IVde, zelfstandig prins, ridder de orde van den Nederlandschen Leeuw, adjudant van Z.M. den Koning in buitengewone dienst, kolonel kommandant van het legioen te Soerakarta — 25 maart 1853
  
  
  
• Pangeran Adipati Soerjo Sasraning Rat de IVde, zelfstandig prins, luitenant-kolonel kommandant van het legioen te Djokjakarta — 1 dec. 1864
  
  
  

Madura (Madoera).

• Panembahan Noto Koesoemo, regent van Soemenep — 4 okt. 1854
  
  
  
• Panembahan Tjakra Adiningrat, regent van Bankalan — 16 junij 18
• 

Riouw en onderhoorigheden.

Linga en Riouw.

• Soeleiman Badroe ’l-Alam Sjah, Sultan van Lingga, Riouw en onderhoorigheden — 1 dec. 1857
  
  
  
  
  
• Radja Moehammad Joesoef, Onderkoning van Riouw en onderhoor
  
  igheden — 24 nov. 1858
  
  

Sumatra’s Oostkust.

• Ratoe Ahmad Nasroe ’d-Din, Sultan van Djambi — 1858

• Sjarif Kasim Abdoe ’l-Djalil Safiyoe ’d-Din, Sultan van Siak Sri Indrapoera en onderhoorigheden — 14 nov. 1864

• Toenkoe Poetra, rijksbestierder te Siak — 10 april 1866
• Radja Said, Soetan van Indragiri
• Radja Osman, hoofd van Reteh
• Soetan Abdoe’llah, Vorst van Panei
• Sultan Moestafa, Jang-di-pertoewan van Kota Pinang — 2 okt. 1864
• Jang de pertoean moeda Na amat oelah, Vorst van Kwaloe en Lidoeng
• Sultan Basaroe ’d-Din, Vorst van Serdang — 9 jan. 1869

• Sultan Mahmoed, Vorst van Deli — 22 aug. 1862

• Pangeran Indra Dirdja Amir, Vorst van Lankat en Temiang — 11 aug. 1862
• Sultan Abas, Vorst van Bila

 

Borneo

• Moehammad Safiyoe ’d-Din, Sultan van Sambas — 1866

• Ibrahim Moehammad Safiyoe ’d-Din, Panembahan van Mampawa — 1863
• Sjarif Hamid, Sultan van Pontianak — 1856

• Ratoe Adi Kesoema, Panembahan van Landak — 1849
• Hadji Anom Pakoe Negara Soerja Kesoema, Panembahan Anom van Tajan — 1852
• Pangeran Ratoe Mankoe Negara, Vorst van Meliouw — 1822
• Moehammad Kesoema Negara, Panembahan van Sangouw — 1823
• Goesti Mekka, wd. Vorst van Sekadouw — 1868
• Kesoema Negara, Panembahan van Sintang — 1854
• Pangeran Ratoe Negara Ahmad, Vorst van Silat — 1850
• Pangeran Kesoema Di Laga, Vorst van Soehaid — 1855
• Pangeran Moehammad, Vorst van Salimbouw — 1823
• Raden Dirdja, Vorst van Piasa — 1859
• Mang Abdoel, Vorst van Djonkong — 1858
• Pangeran Adipati Mankoe Negara, Vorst van Boenoet — 1858
• Sjarif Hasan Bin Abdoe ’r-Rahman Idroes, Vorst van Koeboe — 1866
• Toenkoe Besar Anom, Panembahan van Soekadana — 1850
• Toenkoe Abdoe ’l-Djalil, Poenggawa Besar, hoofd der Karimata-eilanden — 1868
• Kesoemaning Rat, Panembahan van Simpang — 1845
• Hadji Moehammad Zabaran, Panembahan van Matan — 1845
• Moehammad Adil Chalifatoe 'l-Moeminin, Sultan van Koetei — 19 okt. 1850

• Sepoeh Adil Chalifatoe 'l-Moeminin, Sultan van Pasir — 25 aug. 1867

• Moehammad Asjik Sjarifoe ’d-Din, Sultan van Sambaliong — 4 nov. 1850
• Maharadja Dindah, (menerima tanda kehormatan), Sultan van Goenoeng Taboer — 30 nov. 1850
• ...... Sultan van Boeloengan
• Aroeng Abdoe ’l-Karim, (ridder 4de kl.), Radja van Pegatan en Koesan — 24 nov. 1855
• Pangeran Anom Kesoema Joeda, Vorst van Kotaringin — 11 jan. 1865

---

Bolaang  - Mongondow

• Johannes Manuel Manoppo, Radja van Bolang Mongondo — 6 sept. 1862

• Moehammad Aliyoe ’d-Dini Iskandar Ali van Goebal, Radja van Bolang Oeki — 30 dec. 1867
• Salmon Datoenselang, Radja van Bintaoena — 29 junij 1865
• Israel Ponto, Radja van Bolang Itang — 29 aug. 1864
• Gongalat Koromput, Radja van Kaidipang — 23 okt. 1865
• Teroengkoe, ook genaamd Moehammad Siradjoe ’d-Din, Radja van Bwool — 10 okt. 1863

Afdeeling Gorontalo.

Datum van optreding:

• Djainal Abidin (Zainoe ’l-Abidin) Alhabsi Monoarfa, Radja van Gorontalo — 6 junij 1859
  
  
  
• .........., Radja van Limbotto
• Abdoe ’l-Latif Moehammad Tengaho, Radja van Bone — 21 mei 1859
• Iskandar Ba-Ito, Radja van Atinggola — 27 april 1857
• .........., Radja van Boalemo
• Mangkaoem, Radja van Moeton — 26 mei 1856
• Prins Tjali, Radja van Parigi — 17 sept. 1862

Sangir-eilanden.

• Hendrik David Paparang, Radja van Taboekan — 8 aug. 1851
• .........., Radja van Taroena
• Jacobs Ponto, Radja van Siauw — 22 sept. 1850
• Daniel Petrus Janis, Radja van Kandar — 25 julij 1861
• Manuel Mocodompis, Radja van Manganitoe — 14 sept. 1864
  
  
  
• Lucas Jacobsz, Radja van Tagoelanda — 12 sept. 1864

Celebes.

• Abdoe ’l-Kadir Moehammad Aidid, ook genaamd I. Koemala, Vorst van Goa — 23 aug. 1852

Adja Temparang.

• Moehammad Ali, ook genaamd Lapangorisang, ook genaamd Aroe Pasempa, Vorst van Sidenring — 23 sept. 1854
• Daeng Rasoele, Vorstin van Sawito — 1869
• Bassee Kadjoewara Aroeng Pelaijeengi Pasempa, ook genaamd Aroe Pasempa, Vorst van Soep — april 1861
• .........., Vorst van Rapang
• I Pada, Vorstin van Alietta — nov. 1861

Wadjo.

• La Tjintjing Karaeng Mangeppé, Datoe van Pamana — 10 junij 1860

Masenreng-Poeloe.

• Andi Tjalo, Vorst van Maiwa
• La Manloea, Vorst van Enrekang
• Bonto Batoe Daeng Pasolong, Vorst van Doeri
• Poewana Loewoe, Vorst van Batoe-Lappa
• Idem (Poewana Loewoe), Vorst van Kassa

Loehoe of Loe.

• Abdoe ’l-Karim To Baroeë, ook genaamd Andie Baroe, Vorst van Padjoeng — 16 sept. 1861

Soppeng.

• Abdoe ’l-Gani, ook genaamd Baso Batoe Poete — 2 april 1867

Loehoe (Loehoe of Loe) - Lanjutan

Datum van optreding:

• Abdoe ’l-Karim To Baroeë, ook genaamd Andie Baroe, Vorst van Padjoeng — 16 sept. 1861

Soppeng.

• Abdoe ’l-Gani, ook genaamd Baso Batoe Poete — 2 april 1867
  
  
  

Afdeeling Boelekomba en Bonthain.

• Idem (Baso Batoe Poete), Vorst van Binamoe
• Laloeng Karadjeng, Vorst van Bangkala — 1864

Mandar.

• La Paoedjongi, Vorst van Balangnipa — 1864
• Moehammad Kasim, Vorst van Binoeang — 1864
• La Sagani, Vorst van Sendana — 1864
• Poentoe Alang, Vorst van Banggae — 1864
• Sangkaria, Vorst van Pambaoeang — 1864
• Idem, Vorst van Tjenrana
• Idem, Vorst van Malunda

Molukken.

• Mohammad Arsad, Sultan van Ternate — 1 sept. 1867
• Sultan Shah, Sultan van Tidore — 1867
  
  
  
• Sjarif Abdoer Rahman, Sultan van Batjan — 1862

Ternate.

• Assoeltanoe ’l-Mahfoel Bienati’llahi ’l-Manan, Siradjoe ’l-Moelki, Amiroe ’d-Din Iskandar, Poetra Moehammad Arsad, Wahoewa Minassalihin Sjah, (Ridder 3de kl.), Sultan — 30 mei 1861

Tidore.

• Chalifatoe ’l-Macalam (?), Daiman (Daïmoen?) fi ’l-Adil bi Fadlali’llahi ’l-Maliki ’l-Wahab, Wahoewa Said Ahmad Fathoe ’d-Din Sjah Kaitjil Djauhar Alam, Sultan — 13 nov. 1867

Batjan.

• Assoeltanoe ’l-Ibni ’s-Soeltani ’l-Mahroes (Mahroem?) bi Fadlali Rabbi ’l-Alamin, Tadjoe ’l-Moelki, Poetra Moehammad Sadik Sjah, Sultan — 14 mei 1862

---

Timor en Simouw.

• Manas Kloeman, radja van Koepang — 14 april 1869
• Lafoe, radja van Tonai — 1840
• Manoh Arnoldus, radja van Amabi — 20 aug. 1860
• Obeh Korreh, radja van Amarassi — 7 sept. 1853
• Baki Noebang, radja van Amanoebang
• .........., leoerai van Sonnebait
• Pieter Mesi Nisnoni, leoerai van Klein Sonnebait — 16 mei 1867
• Sanoe Manok, radja van Amfoang (Sorbian) — 13 nov. 1858
• .........., radja van Ambenoe
• Nai Nobeh, radja van Tabenoe — 22 feb. 1850
• Nai Tei Serang, leoerai van Waiwiko (Waihale) en groot radja van Dirma
• Bre Siri Loi, radja van Lamakene
• .........., radja van Fialarang
• Besi Taik, radja van Djenilo — 7 feb. 1851
• Moerek Hoeserioe, radja van Lidak — 15 julij 1858
• Nai Kehie, radja van Harneno — 21 aug. 1860
• Taik Mauk, radja van Naitimoe — 1847
• Oesi Tehi, radja van Biboki — 1854
• .........., radja van Lakekoen
• Nai Atok, radja van Silawang — 1834
• Tahik Mauk, radja van Mandeo — 1844
• .........., radja van Insana
• Tahik Assoerakat, radja van Maukatar — 1834
• Nai Ote Kole, radja van Manoebait — 16 mei 1861

Roti.

• Jeremias Ndoen, radja van Dela — 19 sept. 1844
• Jacob Messah Giri, radja van O Enale — 26 mei 1869
• Paulus Messak, radja van Thi — 16 okt. 1860

• Adoe Toenga, radja van Denka — 1859
• Thomas Markus Doengoen, radja van Lelain — 26 mei 1869
• Johannes Muskana, radja van Baä — 26 mei 1869
• Jacobus Zakarias, radja van Loleh — 16 okt. 1860
• Michiel Keloeana, radja van Termanoh — 16 okt. 1860
• Loteh Malelah, radja van Kekah — 19 sept. 1844
• Jacob Pena Detan, radja van Talaë — 11 okt. 1869
• Josef Sjioen, radja van Oëpao — 29 julij 1869
• Baiama Touliman, radja van Ringgau — 1830
• Pieter Linggoe, radja van Bilba — 26 mei 1869
• Detan Manoveh, radja van Dioe — 2 del. 1858
• Meloek Teloen, radja van Lelenoek — 1853
• Simon Soedé Kappa, radja van Bokai — 11 okt. 1869
• Geohlima Johannes, radja van Landoe — 6 okt. 1854
• Jessak Manoehoeloe, radja van Korbafo — 16 mei 1860
• Loli Koting, radja van Daoh — 19 april 1852

Sawoe (Sabu).

• Ama Piga Djara, radja van Timoe — 10 mei 1869
• Ama Dockoe Kahoe, radja van Sebah — id. (10 mei 1869)
• Ama Amoe Manoe, radja van Liae — id. (10 mei 1869)
• Ama Lena Risi, radja van Menia — 26 mei 1869
• Ama Loni Koedji, radja van Randjoeua — 10 mei 1869
• Ama Lebe Djoe, radja van Mesara — id. (10 mei 1869)

Flores.

• Don Gaspar, radja van Larantoeka — 28 junij 1861
• .........., radja van Endeh

Solor.

• Ama, radja van Lawajong
• Belang Plembong, radja van Lawakera — 10 mei 1869

Adenara.

• Kamba Begoe, radja van Adenara — 10 mei 1869
• .........., radja van Lamahala
• Leiwang, radja van Tarong — 18 junij 1858

Pantar.

• Achbar, radja van Barnoesa — 23 okt. 1848
• Leen Date, radja van Blagar — 18 okt. 1853
• Slamat, radja van Pandai — 11 dec. 1848

Ombaai (Alor).

• Bai Lolong, radja van Alor — 14 sept. 1844
• Poei Soma, radja van Koewi — 21 mei 1855
• Lakoewala, radja van Tioe Pokko — 1850

• Batoe Amboe Toenggoe, radja van Kambera, Lamboenopo, Endatar en Balakapedo
• Amboe Gala, radja van Taimanok en Samparingo
• Amboe Gambang, radja van Kadoembo, Kamato en Kadesan
• Amboe Oewindi, radja van Palmedo, Leina, Mengommong, Prikambira, Oewindali en Baitoeli
• Amboe Dena Mandjoran, radja van Kamata, Tengedo, Kalemba en Samboeha
• Amboe Nombong, radja van Momboromeri, Tanah Kadoengoen en Palindi
• Amboe Dena Loekamara, radja van Menjili, Sobi, Manosewani en Pilowato
• Amboe Mankoe, radja van Talolea
• Kaboeli, radja van Kadoembo

---

Bali

Datum van optreding:

• Dewagoeng Poetra, Soesoehoenan van Bali en Lombok, Vorst van Kloenkoeng — 1850
• Dewa Mangis, vorst van Gianjar — 1839
• Goesti Gëdé Ngoerah Dèn Pasar, vorsten van Badoeng — 1864
• Goesti Ngoerah Pam’tjoetan, vorsten van Badoeng — 1864
• Goesti Ngoerah Madé Agoeng, vorst van Mengoei — 1850
• Goesti Ngoerah Agoeng, vorst van Tabanan — 1844
• Dewa Gëdé Tankeban, vorst van Bangli — 1833
• Goesti Ngoerah Këtoet Djlantik, regent van Boeleleng — 1853
• Goesti Radé Rahi, wd. radja van Djembrana — 1870

 

Salaparang (Lombok)

• Anak Agoeng Agoeng Ngoerah Ketoet Karang-asëm, vorsten van Selaparang (eiland Lombok) en van het rijk Karang-asem op Bali — 1830 
  
  
  
• Anak Agoeng Agoeng Gëdé Karang-asem, vorsten van Selaparang (eiland Lombok) en van het rijk Karang-asem op Bali — 1830